พูดถึงความแตกต่างในการตัดสิน หรือพิจารณาคดี ระหว่างการทำงานในรูปแบบของศาลกับอนุญาโตตุลาการ มีดังต่อไปนี้ สำหรับศาลนั้นได้ถูกจัดตั้งขึ้นมาอย่างถาวรในการพิจารณาคดีทั้งหมด ซึ่งในกระบวนหรือวิธีการนั้นมีเครื่องมืออย่างกฎหมายคอยบังคับใช้ การดำเนินงานก็เป็นไปตามกฎเกณฑ์อย่างเคร่งครัด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องพยาน การอุทรณ์ คำตัดสิน หรือฎีกาต่างๆ ซึ่งต้องใช้ระยะเวลา สำหรับคดีที่เป็นข้อขัดแย้งที่เป็นลายลักษณ์อักษรนั้นทางศาลเองก็ต้องนำกฎหมายที่เป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อมาปรับและนำมาใช้เช่นกัน

แต่อนุญาโตตุลาการถูกแต่งตั้งขึ้นมาเพื่อพิจารณา หรือชี้ขาดในข้อพิพาท ข้อขัดแย้งในเรื่องใดเรื่องหนึ่งเท่านั้น การแต่งตั้งและให้อำนาจคนกลางในการตัดสินหรือชี้ขาดก็ขึ้นอยู่กับความสมัครของคู่พิพาท หรือคู่กรณี อนุญาโตตุลาการจะหมดหน้าที่ บทบาทก็ต่อเมื่อได้ทำการตัดสินและทำการชี้ขาดไปแล้ว ในจุดนี้จะมีข้อแตกต่างไปจากการทำงานของศาล คือเมื่อหมดหน้าที่ศาลก็ยังมีอำนาจ หน้าที่เพื่อตัดสินในกรณีอื่นๆอยู่ ทางด้านการทำงานของอนุญาโตตุลาการนั้นเป็นรูปแบบง่ายๆที่เป็นไปตามความต้องการของคู่กรณีที่เห็นพ้องตรงกัน แต่ต้องยึดหลักความยุติธรรม และให้โอกาสคู่กรณีทั้งสองฝ่ายในการต่อสู้หรือชี้แจ้งกันอย่างเป็นธรรม เรื่องการตัดสินทางอนุญาโตตุลาการนั้น จะใช้หลักความยืดหยุ่น กฎหมายต่างๆไม่ว่าจะเป็นประเพณี หรือขนบธรรมเนียมต่างๆ มาใช้เพื่อชี้ขาด ไม่จำเป็นต้องพึ่งกฎหมายที่เป็นลายลักษณ์อักษรเพียงอย่างเดียวเท่านั้น

แต่อย่างไรก็ตาม อนุญาโตตุลาการก็ไม่สามารถที่จะบังคับให้คู่พิพาท หรือคู่กรณีคนใดคนหนึ่งทำตามคำชี้ขาดของตนได้ จึงต้องพึ่งศาลในการบังคับ ออกกฎหมายเรียกพยาน หรือการคุ้มครองในช่วงเวลาที่เป็นข้อพิพาท หรือยังไม่ได้รับคำตัดสิน ซึ่งถือว่าเป็นความร่วมมือของศาลและอนุญาโตตุลาการเพื่อให้รูปแบบข้อขัดแย้ง หรือข้อพิพาทได้ดำเนินการไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ จากความเข้าใจที่ว่าศาลเป็นตัวที่ก่อให้เกิดความล่าช้า หรือเข้ามาแทรกแซงในการตัดสินของอนุญาโตตุลาการนั้น ไม่ได้เป็นอย่างที่คิดเลย ศาลไม่ได้เป็นตัวถ่วง หรือเข้ามาแทรกแซงเกินไปจนทำให้เกิดความล่าช้าอย่างแน่นอน และในการตัดสินศาลเองจะไม่รื้อคดีขึ้นมาทบทวน ไม่ว่าคำตัดสินเหล่านั้นจะถูกต้อง หรือมีข้อเท็จจริงมากน้อยเพียงไหน นอกจากเป็นคำตัดสินที่ขัดต่อความสงบและศีลธรรม ที่เมื่อศาลเองเห็นว่าทำการตัดสินที่ไม่ถูกต้องก็จะรื้อเรื่องขึ้นมาเพื่อตรวจสอบขั้นตอนในการดำเนินงานของอนุญาโตตุลาการว่าได้ทำการตัดสินอย่างไรในลักษณะไหน และเป็นธรรมหรือไม่ก็เท่านั้น